Schoolmanagement

Een leidinggevende functie in het onderwijs

Leidinggeven in het onderwijs is een uitdagende functie.  Door toenemende verantwoordelijkheden sta je als schoolleider voor belangrijke  inhoudelijke, organisatorische en strategische keuzes. De school  van vandaag is, of is op weg, richting een lerende organisatie.  Leraar, lerarenteam, leidinggevende en bestuur bouwen samen aan een lerende cultuur waarin doorlopend wordt gewerkt aan verbetering van de onderwijskwaliteit. Nieuwe mogelijkheden om het onderwijs te verbeteren, zoals via betere inzet van ICT, worden omarmd. Belangrijk daarbij is dat de leraar voldoende professionele ruimte heeft en interessante ontwikkelmogelijkheden en carrièreperspectief, zoals specialisaties, onderzoek of coaching.  De schoolleider is hierbij cruciaal: effectieve schoolleiders houden hun bekwaamheid bij en zorgen voor een opbrengstgerichte leercultuur in de school. Dat vergt veel van een schoolleider maar mensen helpen om te excelleren, onderwijspersoneel en leerlingen,  geeft veel voldoening.

Primair onderwijs

Elke dag gaan meer dan anderhalf miljoen kinderen naar de basisschool of het speciaal onderwijs: dat is bijna 1 op de 10 inwoners van Nederland. De verzamelnaam voor deze vormen van onderwijs is primair onderwijs. Hier zetten kinderen hun eerste stap in het leren op school. Ze leren er rekenen, schrijven, omgaan met elkaar en nog veel meer.

In het primair onderwijs zijn er verschillende leidinggevende functies. Je kunt adjunct-directeur of directeur van een school worden. Of bovenschools directeur met verantwoordelijkheid over meerdere scholen. Als directeur van een basisschool opereer je als integraal manager. Dat betekent dat je eindverantwoordelijk bent voor beleidsvoorbereiding en -uitvoering en dat je de dagelijkse gang van zaken coördineert. Het beleid ligt op het gebied van onderwijskunde, organisatie, huishouding, personeelszaken en financiën.

Scholen in het primair onderwijs kunnen behoorlijk verschillen in grootte. Van 50 tot 500 leerlingen. Uiteraard heeft de omvang van de school invloed op de aard van je werkzaamheden.

Meer informatie over het primair onderwijs vind je op www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/basisonderwijs.

Basiscompetenties schoolleiders primair onderwijs


Als schoolleider in het primair onderwijs moet je over de volgende vijf competenties beschikken.

  1. Visie-gestuurd werken
    De schoolleider geeft leiding aan het ontwikkelen en concretiseren van een gezamenlijke visie op onderwijs en draagt deze visie uit teneinde onderwijsprocessen en leerresultaten te optimaliseren.

  2. In relatie staan tot de omgeving

    De schoolleider anticipeert op ontwikkelingen in de omgeving en beïnvloedt deze doelbewust vanuit ondernemerschap, teneinde onderlinge relaties, onderwijsprocessen en leerresultaten te optimaliseren. Onder omgeving verstaan we bestuur, weten regelgeving, ouders, maatschappelijke omgeving en andere relevante organisaties.

  3. Vormgeven aan organisatiekenmerken vanuit een onderwijskundige gerichtheid

    De schoolleider geeft in dialoog met medewerkers vorm aan organisatiekenmerken vanuit kennis van hun onderlinge samenhang en met het oog op het optimaliseren van de leerlingenresultaten in een brede context. Onder organisatiekenmerken verstaan we structuur, cultuur, onderwijsorganisatie, personeel en faciliteiten.

  4. Hanteren van strategieën t.b.v. samenwerking, leren en onderzoeken op alle niveaus

    De schoolleider hanteert leiderschapsstrategieën die gericht zijn op het bevorderen van samenwerking, leren van leraren en onderzoek op alle niveaus binnen de organisatie teneinde de school- en onderwijsontwikkeling te bevorderen. Vormen van leiderschap die samenwerking, leren en onderzoek bevorderen zijn transformatief, moreel, inspirerend, onderzoeksmatig en gedeeld leiderschap.

  5. Hogere orde denken

    De schoolleider analyseert zaken diepgaand op basis van adequate informatieverzameling en vanuit alternatieve denkmodellen, en brengt ze in verband met alle factoren in de bredere organisatie die een rol spelen bij het leren van leerlingen.

Voor meer informatie over de beroepsstandaard en de basiscompetenties, ga naar www.schoolleidersregisterpo.nl/beroepsstandaard

Schoolleidersregister po


De registratie van schoolleiders is in de cao-afspraken PO verplicht gesteld. Meer informatie over het schoolleidersregister vind je op www.schoolleidersregisterpo.nl/home

Voortgezet onderwijs



Bijna 700 scholen verzorgen het voortgezet onderwijs aan ruim 900.000 scholieren. Vooropstaat de voorbereiding op hun toekomstige plaats in de maatschappij. Als leidinggevende kun je op verschillende niveaus bijdragen aan de realisatie van deze doelstelling. Je kunt aan de slag als schoolleider op een afdeling (havo/vwo of vmbo), als locatieleider of als bovenschools manager.

Meer informatie over het voortgezet onderwijs vind je op www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/voortgezet-onderwijs.



Centraal in de ontwikkelingen in het voortgezet onderwijs is de aandacht voor de loopbaan van de leerling. Het onderwijs verandert in hoog tempo van een aanbodgerichte sector in een vraaggerichte sector. De overheid speelt hierop in door scholen steeds meer vrijheid te geven hun eigen beleid te ontwikkelen en het onderwijs naar eigen inzicht in te richten. Door al deze ontwikkelingen en een steeds groter wordende beleidsmatige verantwoordelijkheid van scholen, wordt er steeds meer van schoolleiders verwacht. De sectororganisatie van het voortgezet onderwijs, de VO-Raad,  heeft daarom als een belangrijke stap in de professionalisering van schoolleiders een beroepsprofiel ontwikkeld en vastgesteld. Dit profiel geeft een overzicht van de benodigde competenties voor een aantal niveaus binnen het management:

Basiscompetenties schoolleiders voortgezet onderwijs


Als schoolleider in het voortgezet onderwijs moet je over de volgende vijf competenties beschikken.

  1. Het creëren van een gezamenlijke visie en richting
    De schoolleider kan richting geven aan de toekomst van de organisatie en creëert daarvoor commitment door leiding te geven aan het ontwikkelen, concretiseren en communiceren van een gezamenlijke inspirerende visie op leren en onderwijzen.

  2. Realiseren van een coherente organisatie ten behoeve van het primaire proces

    De schoolleider kan in dialoog met medewerkers optimale condities realiseren voor leren en onderwijzen vanuit kennis van de onderlinge samenhang van organisatiekenmerken. Onder organisatiekenmerken verstaan we structuur, cultuur, onderwijsorganisatie, personeel en faciliteiten

  3. Bevorderen van samenwerking, leren en onderzoeken

    De schoolleider kan strategieën hanteren die gericht zijn op het stimuleren en organiseren van samenwerking en professionele ontwikkeling van leraren. Tevens stimuleert de schoolleider onderzoek op alle niveaus binnen de organisatie om zo een continu proces van school- en onderwijsontwikkeling te realiseren. Vormen van leiderschap die samenwerking, leren en onderzoek bevorderen zijn transformatief, moreel, inspirerend, onderzoeksmatig en gedeeld leiderschap.

  4. Strategisch omgaan met de omgeving

    De schoolleider kan anticiperen op ontwikkelingen in de omgeving en zet de omgeving doelbewust in om onderlinge relaties, onderwijsprocessen en leerresultaten te optimaliseren. Onder omgeving verstaan we bestuur, wet- en regelgeving, ouders, maatschappelijke omgeving en andere relevante organisaties.

  5. Analyseren en probleemoplossen (hogere orde denken)

    De schoolleider kan problemen creatief oplossen door zaken diepgaand te analyseren op basis van adequate informatieverzameling en vanuit alternatieve denkmodellen.
    Hierbij is hij of zij in staat om verbanden te leggen met persoonlijke waarden en met alle factoren in de bredere organisatie die een rol spelen bij het leren van leerlingen.

De niveaus waarop je werkzaam kan zijn, zijn:

  1. Integraal schoolleider op sector-/locatieniveau
  2. Integraal schoolleider op schoolniveau
  3. Bovenschools schoolleider

Sinds 2013 worden alle startende schoolleiders geacht om een brede schoolleidersopleiding te volgen.

Voor een volledig overzicht van de benodigde competenties en het beroepsprofiel per kerntaak en niveau verwijzen we je naar de website van de VO-academie. De VO-academie is een programma opgezet om schoolleiders, middenmanagers en bestuurders in het voortgezet onderwijs te ondersteunen bij hun (verdere) professionalisering. De VO-academie is een initiatief van de VO-raad, de sectororganisatie van het voortgezet onderwijs. 
www.vo-academie.nl

Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie

Het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie kent een scala aan managementfuncties. Voorbeelden zijn de functies van sectordirecteur, opleidingsmanager en branchemanager. Daarnaast zijn er tal van coördinerende functies op deelterreinen. Eigenlijk te veel om op te noemen.

De omvang en het belang van het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie kunnen nauwelijks worden overschat. Zo heeft bijna 40% van de beroepsbevolking een beroepsopleiding gevolgd en kiezen jaarlijks bijna 500.000 jongeren voor een beroepsopleiding in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Daarnaast maken zo’n 200.000 volwassenen elk jaar gebruik van de volwasseneneducatie van de Regionale Opleidingencentra (ROC’s). Zij leren er onder meer (beter) lezen en schrijven, volgen inburgeringsprogramma's of doorlopen een mavo-, havo- of vwo-opleiding. Daarmee zijn de ROC’s belangrijke pijlers van de Nederlandse kenniseconomie én de samenleving. 



Meer informatie over het beroepsonderwijs vind je op www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/middelbaar-beroepsonderwijs
 

 

Schoolmanagement

Uitgelicht

Zoeken
Werken in het onderwijs