Leidinggevende managementfuncties worden meestal geassocieerd met het bedrijfsleven. Dat is niet helemaal terecht. Want ook scholen hebben in toenemende mate behoefte aan professionals die zowel teams als individuen kunnen stimuleren tot het realiseren van organisatiedoelstellingen. In alle lagen van het onderwijs zijn er plaatsen voor bekwame en gedreven schooldirecteuren/managers. In het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie.

Primair onderwijs

Elke dag gaan meer dan anderhalf miljoen kinderen naar de basisschool of het speciaal onderwijs: dat is bijna 1 op de 10 inwoners van Nederland. De verzamelnaam voor deze vormen van onderwijs is primair onderwijs. Hier zetten kinderen hun eerste stap in het leren op school. Ze leren er rekenen, schrijven, omgaan met elkaar en nog veel meer.

In het primair onderwijs zijn er verschillende leidinggevende functies. Je kunt adjunct-directeur of directeur van een school worden. Of bovenschools directeur met verantwoordelijkheid over meerdere scholen. Als directeur van een basisschool opereer je als integraal manager. Dat betekent dat je eindverantwoordelijk bent voor beleidsvoorbereiding en -uitvoering en dat je de dagelijkse gang van zaken coördineert. Het beleid ligt op het gebied van onderwijskunde, organisatie, huishouding, personeelszaken en financiën.

Scholen in het primair onderwijs kunnen behoorlijk verschillen in grootte. Van 50 tot 500 leerlingen. Uiteraard heeft de omvang van de school invloed op de aard van je werkzaamheden. Voor Cijfermatige informatie over het primair onderwijs kijk je op www.minocw.nl/onderwijs/548/Feiten-en-cijfers.html.

Momenteel is de arbeidsmarkt in je voordeel. Uit het tussenrapport van de Arbeidsmarktbarometer Primair Onderwijs 2001-2002 blijkt namelijk dat in het derde kwartaal van 2001 ruim 20% van de scholen in het primair onderwijs te maken heeft gehad met een vacature voor directeur of adjunct-directeur. Daar komt bij dat door de vergrijzing onder schoolleiders het aantal vacatures voor schoolleiders de komende jaren sterk zal toenemen.

Voortgezet onderwijs

Bijna 700 scholen verzorgen het voortgezet onderwijs aan ruim 900.000 scholieren. Vooropstaat de voorbereiding op hun toekomstige plaats in de maatschappij. Als leidinggevende kun je op verschillende niveaus bijdragen aan de realisatie van deze doelstelling. Je kunt aan de slag als schoolleider op een afdeling (havo/vwo of vmbo), als locatieleider of als bovenschools manager.

De afgelopen jaren is er nogal wat veranderd in het voortgezet onderwijs. De leerwegen van het vmbo komen geleidelijk in de plaats van het vbo en mavo, en het havo en vwo kennen inmiddels vier profielen in plaats van de vrije keuze in examenvakken. Voor het havo en vwo is ook het studiehuis nieuw. Daar worden scholieren uitgedaagd na te denken over wat ze willen gaan doen en hoe ze de juiste keuze maken. Meer informatie over het voortgezet onderwijs vind je op www.minocw.nl/vo.

Centraal in al deze ontwikkelingen is de aandacht voor de loopbaan van de leerling. Het onderwijs verandert in hoog tempo van een aanbodgerichte sector in een vraaggerichte sector. De overheid speelt hierop in door scholen steeds meer vrijheid te geven hun eigen beleid te ontwikkelen en het onderwijs naar eigen inzicht in te richten. Door al deze ontwikkelingen en een steeds groter wordende beleidsmatige verantwoordelijkheid van scholen, wordt er steeds meer van schoolleiders verwacht. De vereniging voor het management in het voortgezet onderwijs heeft daarom als een belangrijke stap in de professionalisering van schoolleiders een beroepsprofiel ontwikkeld. Dit profiel geeft een overzicht van de benodigde competenties per kerntaak voor een aantal niveaus binnen het management. De kerntaken zijn:
1. Het ontwikkelen van een onderwijsvisie en een strategie
2. Het aansturen van het primaire onderwijsproces
3. Het motiveren en aansturen van medewerkers
4. Het managen van middelen

De niveaus zijn:

1. Integraal schoolleider op sector-/locatieniveau
2. Integraal schoolleider op schoolniveau
3. Bovenschoolse schoolleider
   

Voor een volledig overzicht van de benodigde competenties per kerntaak en niveau verwijzen we je naar de website van de sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs www.vo-raad.nl/basiscompetenties-schoolleider.

Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie

Het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie kent een scala aan managementfuncties. Voorbeelden zijn de functies van sectordirecteur, opleidingsmanager en branchemanager. Daarnaast zijn er tal van coördinerende functies op deelterreinen. Eigenlijk te veel om op te noemen.

De omvang en het belang van het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie kunnen nauwelijks worden overschat. Zo heeft 39% van de beroepsbevolking een beroepsopleiding gevolgd. En kiezen jaarlijks 435.000 jongeren voor een beroepsopleiding in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Daarnaast maken zo’n 200.000 volwassenen elk jaar gebruik van de volwasseneneducatie van de Regionale Opleidingencentra (ROC’s). Zij leren er onder meer (beter) lezen en schrijven, volgen inburgeringsprogramma's of doorlopen een mavo-, havo- of vwo-opleiding. Daarmee zijn de ROC’s belangrijke pijlers van de Nederlandse kenniseconomie én de samenleving. Meer informatie over het beroepsonderwijs vind je op www.minocw.nl/beroepsonderwijs.